Σκουπίδια

Προ μηνών ο έγκυρος Economist δημοσίευσε εμπεριστατωμένο αφιέρωμα στο πρόβλημα των σκουπιδιών, επί το επισημότερο στη «διαχείριση των στερεών αστικών αποβλήτων». Το αφιέρωμα εκείνο το αναπαρήγαγαν, με τις αναγκαίες προσθήκες, στα Ελληνικά οι Ειδικές Εκδόσεις της «Καθημερινής». Αντλούμε σχεδόν το σύνολο των πληροφοριών και του προβληματισμού από το αφιέρωμα αυτό, με ελάχιστες προσθήκες από άλλες πηγές. Από την ίδια πηγή δανειστήκαμε και τον τίτλο του σημερινού σημειώματος με την προσθήκη της λέξης «τώρα», αναγκαίας για να δηλωθεί ότι δεν μας μένει πλέον κανένα περιθώριο αναβολής.

Τα πρωταρχικά και αμετάθετα δεδομένα του προβλήματος: Τα στερεά αστικά απόβλητα έχουν την τάση να αυξάνονται και να σχηματίζουν κρίσιμα μεγέθη υπό την πίεση δύο κυρίως παραγόντων: Της ραγδαίας αύξησης του αστικού πληθυσμού την τελευταία πεντηκονταετία (ήδη ξεπερνάει το 50% του συνόλου), σε συνδυασμό με την άνοδο του επιπέδου ζωής, αλλά και τον τρόπο ζωής στις μεγάλες πόλεις. Ετσι, οι κάτοικοι των αναπτυγμένων πόλεων της Δύσης παράγουν πολλαπλάσια σκουπίδια και διαφορετικής σύνθεσης από εκείνα που παράγουν οι κάτοικοι των φτωχών χωρών, όπου η αμεσότερη επαφή της ζωής με τη Φύση διατηρεί παραδοσιακούς τρόπους διαχείρισης των σκουπιδιών. Οι δύο αναπτυσσόμενοι γίγαντες της Ασίας, η Κίνα και η Ινδία, παράγουν σχετικά μικρές ποσότητες σκουπιδιών οι οποίες όμως αναπτύσσονται τόσο ραγδαία ώστε να διαγράφεται η απειλή μιας μελλοντικής περιβαλλοντικής και ταυτόχρονα κοινωνικής έκρηξης.

Το δεύτερο αμετάθετο δεδομένο είναι ότι μέχρι τώρα οι άνθρωποι και η τεχνολογία τους ανακάλυψαν τρεις μόνο τρόπους διαχείρισης των σκουπιδιών: Την ταφή, την καύση και τη διαλογή ανακύκλωσης, η οποία δεν είναι ακριβώς τρόπος διαχείρισης αλλά αναγκαίο προπαρασκευαστικό στάδιο για την ταφή και την καύση. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι κανένας από τους τρεις τρόπους διαχείρισης δεν είναι περιβαλλοντικά αθώος και κοινωνικά ουδέτερος. Αφήνουν βλαβερά κατάλοιπα στο περιβάλλον και προκαλούν κοινωνικές εντάσεις, σαν αυτές που σημειώθηκαν προ ημερών στο Γραμματικό Αττικής. Εκείνο που κάνει μία χώρα να επιλέγει κατά προτεραιότητα τον ένα τρόπο από τον άλλο είναι η σχετική στενότητα εδάφους. Ετσι, οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Ρωσία κ.λπ. που διαθέτουν ευρύτητα εδάφους χρησιμοποιούν την ταφή (απλές χωματερές και ΧΥΤΑ) σε ποσοστό πάνω από 90%. Οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης με τη γνωστή στενότητα εδάφους δίνουν έμφαση στη διαλογή ανακύκλωσης και στην καύση και οι χωματερές δέχονται πλέον τα τελικά κατάλοιπα, μικρά σε ποσότητα.

Το τρίτο αμετάθετο δεδομένο είναι η κοινωνική διάσταση του προβλήματος η οποία πηγάζει από το αναντίρρητο γεγονός ότι κανένας δεν δέχεται, πολύ δικαιολογημένα, τα σκουπίδια και τη μόλυνση του γείτονα στην αυλή του.

Στη χώρα μας, οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ και της Ν.Δ. αγνόησαν και τα τρία αυτά αμετάθετα δεδομένα. Ετσι, σε μια χώρα με ραγδαία, ανεξέλεγκτη και τερατώδη ανάπτυξη αστικών κέντρων, με μεγάλη στενότητα εδάφους και με εξίσου ραγδαία αύξηση της παραγωγής των αστικών αποβλήτων, οι κυβερνήσεις επέλεξαν την απλή χωματερή και σπανιότερα την υγειονομική ταφή ως βασικό μέσο και τρόπο διαχείρισης των σκουπιδιών. Ζήσαμε δεκαετίες ολόκληρες με χιλιάδες ανεξέλεγκτες χωματερές και χρειάστηκε η δραστική επέμβαση της Ευρωπαϊκής Ενωσης για να καταργήσουμε εσπευσμένα και βιαστικά τις περισσότερες, αλλά όχι όλες.

Η βιαστική κατάργηση των ανεξέλεγκτων χωματερών προκάλεσε τεράστιο πρόβλημα, γιατί δεν ξέρουμε τι να κάνουμε τα σκουπίδια που απέμειναν. Υπάρχει η βάσιμη υποψία ότι ο ΧΥΤΑ της Φυλής δέχεται λαθραία δύο εκατομμύρια τόνους σκουπιδιών ετησίως από περιοχές όπου καταργήθηκαν οι ανεξέλεγκτες χωματερές. Κάθε φορά που ακούω το αρμόδιο υπουργείο να επαίρεται ότι κατάργησε τις ανεξέλεγκτες χωματερές, διερωτώμαι αν αυτή ήταν η καλύτερη λύση. Μήπως θα έπρεπε, σε πρώτη φάση τουλάχιστον, να διατηρήσει τις διάσπαρτες χωματερές, να τις ελέγξει και να τις εξυγιάνει με τη μέθοδο της υγειονομικής ταφής (ΧΥΤΑ).

Το οικονομικό κόστος πιθανόν να ήταν μεγαλύτερο. Αλλά το περιβαλλοντικό και κυρίως το κοινωνικό όφελος, πολύ μεγάλο. Η ανεξέλεγκτη και αυθόρμητη διασπορά μικρών ΧΥΤΑ (ελεγχόμενων χωματερών) είναι κοινωνικά πολύ πιο δίκαιη από την επιβάρυνση μιας περιοχής (Φυλή, Γραμματικό, Κερατέα κ.λπ.) με έναν μεγάλο ΧΥΤΑ.

Το άλλο που παραμελήσαμε εγκληματικά είναι η διαλογή ανακύκλωσης, η κομποστοποίηση των οργανικών αστικών αποβλήτων και η καύση που ευρέως χρησιμοποιείται σε χώρες της Ευρώπης, με μονάδες καύσης εγκαταστημένες στο κέντρο μεγάλων πόλεων. (Ο χώρος δεν επιτρέπει τη δημοσίευση πειστικών φωτογραφιών από μεγάλες πόλεις της Ευρώπης). Το βέβαιο είναι ότι με τον κατάλληλο συνδυασμό όλων των τρόπων διαχείρισης (ανακύκλωση, κομποστοποίηση, καύση) απομένουν μικρές ποσότητες υπολοίπων που καταλήγουν στην ταφή.

Επιτρέψτε μου, τελειώνοντας, να εκφράσω αμέριστα την αλληλεγγύη μου στους κατοίκους του Γραμματικού που αγωνίζονται να διαφυλάξουν το φυσικό κάλλος της περιοχής τους και την αξία των περιουσιών τους. Δεν είναι μόνο η μόλυνση από τον ΧΥΤΑ. Είναι και η καταστροφή κατοικημένων περιοχών από την πυκνή κίνηση βαρέων οχημάτων μεταφοράς σκουπιδιών και χώματος για την ταφή.

Κανένα είδος κοινωνικής συναντίληψης, καμιά χρηματική ανταμοιβή και καμιά δύναμη του νόμου και των ΜΑΤ δεν μπορούν να επιβάλουν σε μια κατοικημένη περιοχή να δεχθεί στην αυλή της τα σκουπίδια, την ασχήμια και τη μόλυνση όλων των γειτόνων της. Προσωπικά πιστεύω ότι η σύγχρονη τεχνολογία μπορεί να αποκαταστήσει τη δημοκρατική αρχή, ότι κάθε περιοχή διαχειρίζεται τα δικά της σκουπίδια.