Δουλειά: το νέο περιουσιακό στοιχείο

Πρίν από μόλις ένα χρόνο, οι περισσότεροι από εμάς της μεσαίας τάξης, όταν μιλούσαμε για τα καθημερινά, λέγαμε πόσο μεγάλο είναι το καινούργιο σπίτι μας, πόσο συμφέροντες όρους επιτύχαμε στο δάνειο που πήραμε για να το κτίσουμε και πόσο αποδοτικές είναι οι επενδύσεις μας στο Χρηματιστήριο. Οι «αξίες» ήταν τα ακίνητα, οι μετοχές, τα ομόλογα, οι καταθέσεις και όλα αυτά τα περιουσιακά στοιχεία που είχαν θεοποιηθεί μέχρι πέρυσι.

Κανείς δεν μιλούσε για ένα ταπεινό και παραμελημένο περιουσιακό στοιχείο που λέγεται «δουλειά». Κανείς δεν ανέφερε πόσο ευχαριστημένος ήταν που έφερνε ένα σταθερό μισθό στο σπίτι. Δεν νομίζω σήμερα ότι ασχολείται κανείς περισσότερο με το αν θα χτίσει τον τρίτο όροφο στο εξοχικό του ή θα βάλει πισίνα στον κήπο του. Με τις όποιες επενδύσεις να έχουν χάσει το μεγαλύτερο μέρος της αξίας τους και τις δόσεις των δανείων να απειλούν το σύνολο του όποιου μηνιαίου εισοδήματος, έρχεται το φάσμα της απώλειας ακόμη και του σταθερού μηνιαίου μισθού.

Τα πράγματα άλλαξαν και θα αργήσουν να επανέλθουν στην προηγούμενη κατάσταση. Σήμερα να είσθε ευχαριστημένοι αν βλέπετε ότι για ένα κάπως σημαντικό και προβλεπτό διάστημα στο μέλλον, παράδειγμα για τα επόμενα τρία έως πέντε χρόνια, θα είσθε σε θέση να φέρνετε στο σπίτι ένα ικανοποιητικό εισόδημα. Εκτός αν έχετε βάλει στην άκρη αρκετά ώστε να καλύπτετε τις καθημερινές ανάγκες σας από τα έτοιμα. Αλλά και τότε και πάλι μάλλον θα ανησυχείτε γιατί ποτέ όσα και αν έχετε στην άκρη, δεν είναι επαρκή σε καιρούς σαν τους σημερινούς.

Για να μην αναφέρουμε αμερικανικά παραδείγματα, ποιος φανταζόταν ότι η μετοχή της Εθνικής Τράπεζας μπορούσε να φτάσει στα 8 ευρώ, τον Μάρτιο του 2009, και τα επιτόκια να έχουν φτάσει τόσο χαμηλά; Ας μη μου πει κανείς ότι δεν έχασε τον ύπνο του. Κανείς δεν είναι βέβαιος λοιπόν ότι έχει εξασφαλισμένο το μέλλον του για πάντα, ακόμη και οι δισεκατομμυριούχοι. Αυτοί δεν θα πεινάσουν βέβαια αλλά και οι ίδιοι έχουν χάσει το 70 και το 80 τοις εκατό της περιουσίας τους και δεν αισθάνονται καθόλου καλά, να είσθε σίγουροι. Για να μην σας πω ότι ανησυχούν περισσότερο.

Και τι πρέπει να γίνει λοιπόν; Δεν αποφεύγω τον πειρασμό να συνδέσω τις σκέψεις μου με τις αυριανές εκλογές, παρά το ότι δεν ήθελα να το κάνω. Σας έπεισαν τα κόμματα ότι θα κρατήσουν ανέπαφες τις δουλειές σας; Πέρα από γενικά λόγια για «τόσες» χιλιάδες νέες δουλειές δεν ακούστηκε τίποτε για τις υπάρχουσες δουλειές που απειλούνται. Απειλούνται από το κλείσιμο των εταιριών, από τον διεθνή ανταγωνισμό, από την έλλειψη ρευστότητας και παραγγελιών, από την έλλειψη ζήτησης, από την κακοδιοίκηση, από χίλιους άλλους λόγους. Φαίνεται πως μόνο στα χέρια σας ευρίσκεται το μέλλον της δουλειά σας. Oσο μπορείτε επενδύστε σε αυτή. Κάντε την κέντρο των ενεργειών σας, αναπτύξτε όσο μπορείτε την ειδικότητα που έχετε και αν είναι δυνατόν αποκτήστε και άλλες ειδικότητες.

Ασφαλώς όμως με την επίσημη και δηλωμένη ανεργία στην Ευρωπαϊκή Eνωση να προβλέπεται στο μεταπολεμικό ύψος ρεκόρ του 11%, δεν είμαι αφελής να πιστεύω ότι ο κάθε αδύναμος εργαζόμενος μπορεί να σωθεί από μόνος του. Στην ιστορία έχει φανεί ότι σε κρίσεις σαν και αυτή που ζούμε, ένα συντηρητικό πολιτικό και οικονομικό πρόγραμμα, δίνει τη θέση του σε ένα ευρύτερο κοινωνικό πρόγραμμα. Το μοντέλο αυτό παρατηρήθηκε για σειρά δεκαετιών στη Βρετανία, όπου οι Εργατικοί διαδέχονταν τους Συντηρητικούς και συγύριζαν την κατάσταση. Και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες έγινε το ίδιο.

Η αυριανή εκλογή είναι η πρώτη στη μεταπολεμική ιστορία της χώρας που δεν σύρεται από παραμορφωτικές πολιτικές και εθνικές πολώσεις, δεν δίνει τόσο μεγάλο βάρος σε παράπλευρες ψυχώσεις που εγκλώβιζαν και έσπρωχναν τους ψηφοφόρους προς αναγκαστικές αποφάσεις. Στηρίζεται μόνο σε οικονομικές διαφορές και δεν υπερφωτίζεται από ηγετικές προσωπικότητες που μας παγιδεύουν. Δεν βλέπω λοιπόν τον λόγο γιατί να μην εισαχθεί και στη χώρα μας το ίδιο μοντέλο, ώστε οι δικοί μας Εργατικοί να πάρουν στα χέρια τους την ευθύνη εξόδου από την κρίση. Δεν μπορεί αυτό να γίνει με ιδιωτικές πρωτοβουλίες και με συντηρητικές πολιτικές.

Eτσι αναμένουμε περισσότερες άμεσες παρεμβάσεις σε ευαίσθητες περιοχές της εργασίας, για να προληφθούν κοινωνικές εκρήξεις που όμοιές τους δεν θα έχουμε δει. Αναμένουμε λοιπόν από τη νέα κυβέρνηση που θα προκύψει τη Δευτέρα να επιδοτήσει εντονότερα τις προσλήψεις, αλλά ταυτόχρονα να αναπτύξει προγράμματα διασφάλισης των θέσεων των ήδη εργαζομένων. Οι λύσεις της πρόωρης συνταξιοδότησης και της επιδότησης της ανεργίας είναι μισές λύσεις για προσωρινή ανακούφιση. Τα υπόλοιπα περί «πάταξης της φοροδιαφυγής» και όλα τα άλλα, μάλλον δεν με απασχολούν, όχι γιατί δεν είναι σπουδαία ως θέματα προτεραιότητας, αλλά γιατί είμαι ρεαλιστής και δεν βλέπω να διορθώνονται στην επόμενη τετραετία.

Δουλειά λοιπόν και πάλι δουλειά, για να μπορούμε να μιλάμε από ένα αξιοπρεπές επίπεδο ανθρώπινης υπόστασης.